Samorząd terytorialny to wspólnota mieszkańców zamieszkujących określone, wspólne terytorium, uczestnicząca z mocy prawa w sprawowaniu władzy publicznej w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Wspólnota mieszkańców tworzy społeczność lokalną o określonych potrzebach, uwarunkowaniach i specyfice.

Jesteśmy członkami tej wspólnoty lokalnej, na której terytorium mieszkamy. Jeśli zmieniamy miejsce zamieszkania, stajemy się członkiem innej wspólnoty lokalnej. Jesteśmy członkami takiej wspólnoty z mocy prawa. Nie możemy z niej zrezygnować ani być członkiem innej wspólnoty niż tej, z którą jesteśmy związani miejscem zamieszkania. Nie musimy jednak zapisywać się do niej – ważne jest to, że mieszkamy na danym obszarze.

Wspólnota ta, w swoim imieniu i na własną odpowiedzialność, zaspokaja swoje potrzeby, dba o podstawowe dla niej interesy, gospodaruje własnym majątkiem i finansami. Mieszkańcy tworzący lokalną społeczność są odpowiedzialni za ten obszar naszej planety, którą wspólnie zamieszkują.

Wspólnota samorządowa, zgodnie z Konstytucją RP, to ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego. Mówimy o wspólnocie lokalnej (w Polsce będzie to gmina i powiat), wspólnocie regionalnej (w Polsce będzie to województwo). Każdy z nas jest jednocześnie członkiem wspólnoty lokalnej i regionalnej.

Wspólnoty gminne, powiatowe i wojewódzkie stanowią podstawę administracyjnego podziału kraju uchwalonego ustawą. Gminy, powiaty i województwa są niezależne od siebie. Oznacza to, że gminy nie podlegają powiatom, a powiaty i gminy nie podlegają województwom. Organem kontrolnym wobec wszystkich rodzajów jednostek samorządu jest właściwy wojewoda, czyli regionalnym przedstawiciel administracji rządowej, wskazywany przez Prezesa Rady Ministrów (premiera). W Polsce mamy 16 województw, 379 powiatów i 2478 gmin .

Najbliższa nam i najważniejsza dla nas jest gmina. Tu toczy się nasze życie, z tą wspólnotą samorządową identyfikujemy się zwykle najsilniej i związani jesteśmy najmocniej w codziennym funkcjonowaniu. Wspólnota ta zaspokaja najwięcej naszych potrzeb związanych z życiem codziennym.

Rodzaje gmin. Gmina jest wspólnotą mieszkańców zamieszkujących wspólnie wsie bądź miasto. Gminą może być w Polsce kilka lub kilkanaście wsi. Stanowią one wtedy gminę wiejską . Gminą może być miasto wraz z otaczającymi to miasto wioskami – mówimy wtedy o gminie miejsko-wiejskiej . Gminą może też być miasto – taką gminę nazywamy gminą miejską .

Zadania gminy. Gmina odpowiedzialna jest za większość spraw związanych z codziennym życiem wspólnoty. W gminie dbamy o zdrowie i bezpieczeństwo, opiekę nad najmłodszymi, ich kształcenie i wychowanie. Żłobek, przedszkole, szkoła podstawowa i gimnazjum – to zadania gminnej wspólnoty samorządowej.
Do zadań gminy należy także gospodarowanie terenem, dbanie o czystość, w tym odprowadzanie ścieków i zbiórka oraz utylizacja odpadów, zakładanie i dbanie o parki, skwerki, place i ulice. Również zaspokajanie potrzeb kulturalnych i sportowych mieszkańców jest zadaniem gminy. Biblioteki, ośrodki kultury, teatry i świetlice wiejskie, boiska i duże stadiony, lodowiska i baseny. O to wszystko dba wspólnota samorządowa.
W gminie dbamy o komunikację miedzy mieszkańcami i transport publiczny. W gminie wiejskiej będzie to budowa i remonty dróg lokalnych, chodników przy tych drogach zapewnienie ich oświetlenia. W dużej gminie miejskiej będzie to również komunikacja miejska – a więc autobusy, tramwaje, metro. W gminie troszczymy się o osoby starsze, samotne lub znajdujące się w sytuacji kryzysowej. Jeśli dotknie nas klęska pożaru czy powodzi, możemy liczyć w pierwszej kolejności na wsparcie gminy.
Z tą najbliższą nam wspólnotą samorządową jesteśmy związani od narodzin do śmierci. Tu, w urzędzie stanu cywilnego, rejestrowany jest nasz akt narodzin i akt zgonu. Tu również znajduje się cmentarz, który często jest cmentarzem komunalnym – czyli prowadzonym właśnie przez gminę.

Sołectwa, osiedla, dzielnice. W gminach wiejskich działają sołectwa . Na zebraniach mieszkańców, zwanych zebraniami wiejskimi, wszyscy obecni wybierają sołtysa wsi. To bardzo stara i utrwalona w polskiej tradycji forma samorządności. Dziś sołectwo pełni rolę tzw. jednostki pomocniczej. Mieszkańcy, działając w ramach sołectw, rozwiązują niektóre własne problemy. Mogą dysponować funduszem sołeckim, który jest częścią budżetu gminy. W niektórych miastach działają jednostki pomocnicze zwane osiedlami bądź dzielnicami. Ich uprawnienia, sposób działania oraz środki, którymi dysponują,    określane są przez rady gmin.
 

Rodzaje powiatów. Powiat to wspólnota kilku lub kilkunastu gmin. Ma w Polsce bardzo stare tradycje, kiedyś nazywany był ziemią. Takie powiaty nazywamy powiatami ziemskimi . W ich skład wchodzi zwykle jedno miasto i okalające go wsie. W Polsce istnieje 65 miast, które pełnią ustawowe zadania powiatu, choć mają status gmin. Nazywa się je miastami na prawach powiatu.

Zadania powiatu. Powiat zajmuje się tymi zadaniami, które dla jednej gminy są zbyt trudne lub zbyt drogie. Przede wszystkim świadczy usługi osobom niepełnosprawnym, rodzinom potrzebującym specjalistycznej pomocy (poprzez powiatowe centra pomocy rodzinie), osobom bez pracy, lub którym grozi utrata zatrudnienia (poprzez powiatowe urzędy pracy), uczniom szkół ponadgimnazjalnych (poprzez prowadzenie szkół ponadgimnazjalnych), chorym (poprzez powiatowe szpitale i ośrodki zdrowia).
Powiat odpowiada za ochronę przeciwpowodziową i przeciwpożarową, zapobieganie nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi. W powiecie działają rzecznicy praw konsumenta. Powiat zajmuje się również sprawami wydawania praw jazdy oraz rejestracjami pojazdów.
 

Województwo a region. Województwo jest największą wspólnotą samorządową. Obejmuje wiele powiatów, zarówno ziemskich, jak i grodzkich. W języku potocznym nazywany jest też regionem. Województwo jest nie tylko największą wspólnotą samorządową. W województwach  działają również przedstawiciele rządu – wojewodowie. Dlatego mówimy w Polsce o województwie samorządowo-rządowym.

Zadania województwa. Wspólnocie samorządowej i wybieranym przez nią władzom publicznym przysługuje rola gospodarza województwa, zarządzanie jego rozwojem. Rolą wojewody jest reprezentowanie w województwie rządu oraz nadzorowanie, czy samorządy gmin, powiatów i województw działają zgodnie z prawem.
Województwo jest zbyt oddalone od mieszkańców, aby świadczyć dla nich usługi potrzebne na co dzień. Dlatego zajmuje się tylko tymi sprawami, które mają charakter regionalny. Są to między innymi transport w województwie i między województwami (np. drogi wojewódzkie, koleje regionalne, lotniska), specjalistyczna opieka medyczna prowadzona w szpitalach wojewódzkich, prowadzenie dużych instytucji o charakterze regionalnym, z których korzystają wszyscy mieszkańcy województwa, takich jak: filharmonie, teatry, ogrody zoologiczne, biblioteki wojewódzkie.

Rozwój regionalny. Głównym zadaniem województwa jest dbanie o rozwój regionalny. W tym celu województwo przygotowuje i realizuje wieloletnie plany rozwoju województwa zwane strategiami rozwoju. Ważnym zadaniem województwa jest gospodarowanie znaczącą częścią funduszy unijnych przeznaczonych na rozwój wielu dziedzin życia. Zarząd województwa decyduje o podziale tych funduszy między wielu chętnych, którzy zgłaszają wnioski o dofinansowanie swoich działań.
Strategia rozwoju województwa jest najważniejszym dokumentem przygotowywanym przez samorząd województwa, określającym cele i priorytety polityki rozwoju, prowadzonej na terenie regionu. Strategia mówi generalnie o tym, co - jako społeczność regionalna - możemy i chcemy osiągnąć w perspektywie najbliższych lat – wobec określonej sytuacji i pozycji regionu oraz aspiracji i oczekiwań regionalnych elit oraz szerokiej społeczności mieszkańców. Z chwilą uchwalenia strategia staje się podstawowym i nadrzędnym dokumentem formułującym politykę rozwoju województwa z perspektywy regionalnej. Tak definiuje strategię rozwoju samorząd województwa małopolskiego na swojej stronie www.malopolskie.pl 
 

Wybór przedstawicieli. Przy różnorodności i skomplikowaniu zadań władz samorządowych wszyscy mieszkańcy nie mogą się zajmować ich realizacją. Wszyscy podejmują tylko najważniejsze decyzje. Takie podejmowanie decyzji nazywa się głosowaniem. Każdy pełnoletni mieszkaniec ma głos, który oddaje w sprawie podlegającej głosowaniu. Mieszkańcy wspólnot samorządowych podejmują decyzje bezpośrednio (oddając głos w wyborach i referendach) lub przez swoich przedstawicieli.

Dlaczego władza jest publiczna? Raz na cztery lata mieszkańcy wybierają swoich przedstawicieli, którzy w ich imieniu będą podejmować decyzje, gospodarować wspólnym majątkiem, inwestować, wydawać wspólne pieniądze, czyli zarządzać. Mieszkańcy w ten sposób delegują część należnej im władzy swoim przedstawicielom. Dlatego też przedstawiciele mieszkańców, uprawomocnieni przez nich w wyborach do działania w ich imieniu, nazywają się władzą publiczną.

Dlaczego warto głosować? Decyzję o wyborze podejmują tylko ci, którzy biorą udział w głosowaniu. Ale jest ona ważna dla wszystkich. Jeśli więc ktoś, kto może głosować, nie bierze udziału w głosowaniu, decyzję za niego podejmują ci, którzy głosują. Dlatego warto korzystać z prawa do głosowania i wybierać najlepszych kandydatów do sprawowania funkcji w samorządzie.

Referendum. Wszyscy mieszkańcy mogą podejmować bezpośrednio decyzję w sprawach, które należą do ich wspólnoty. Praktycznie odbywa się to tylko w wyjątkowych, najważniejszych dla mieszkańców sprawach . Takie głosowanie nazywa się referendum. Referendum przeprowadzane jest zawsze wtedy, gdy władze samorządowe proponują wprowadzenie dodatkowego, nie przewidzianego ustawami, opodatkowania mieszkańców. Na takie opodatkowanie mieszkańcy muszą wyrazić zgodę. Jeśli na przykład władze gminy chcą dodatkowo opodatkować mieszkańców, by możliwa była budowa kanalizacji, muszą zapytać o to wszystkich mieszkańców. Decyzja zależy od tego, jakie rozwiązanie poprze większość głosujących. 
 

Władzę uchwałodawczą stanowią radni, którzy w imieniu mieszkańców podejmują najważniejsze decyzje dotyczące wspólnot samorządowych. Zbierają się na spotkaniach nazywanych sesjami rady i podejmują decyzje poprzez głosowania. Tak podjęte decyzje rady nazywa się uchwałami rady. Radni są obowiązani brać udział w pracach rady i jej komisji oraz innych instytucji samorządowych, do których zostali wybrani lub desygnowani.

Rady w uchwałach decydują o budżecie, o tym, jakie potrzeby mieszkańców należy zaspokoić w pierwszej kolejności, co robić w przypadku konieczności wyboru, gdy nie na wszystko starcza samorządowych finansów.
 

Wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast oraz zarządy powiatów i województw zajmują się wykonywaniem decyzji podjętych przez rady gmin, powiatów i sejmiki województw. Dlatego nazywają się władzą wykonawczą. Są to najczęściej osoby zatrudnione, zajmujące się codziennym podejmowaniem decyzji, zarządzaniem majątkiem i finansami.

Wszyscy wybierani przedstawiciele mieszkańców stanowiący władze publiczne są politykami lokalnymi bądź (w sejmiku województwa) regionalnymi. Mogą być, choć często nie są, członkami partii politycznych. Politykom nie stawiane są żadne warunki wykształcenia, wiedzy, doświadczenia w ubieganiu się o funkcję publiczną. Podlegają oni wyłącznie ocenie wybierających ich mieszkańców.

Dla sprawnego wykonywania samorządowych zadań, w tym dla świadczenia usług i obsługi mieszkańców, władze samorządowe tworzą urzędy oraz różne instytucje publiczne (np.: żłobki, przedszkola, szkoły, biblioteki, domy kultury, ośrodki sportu i rekreacji, itp.). W odróżnieniu od polityków, urzędnicy są grupą pracowników samorządowych, którym stawiane są szczegółowe wymagania dotyczące wiedzy, wykształcenia i doświadczenia. Urzędnicy to osoby znające prawo, mające odpowiednie specjalistyczne wykształcenie i odpowiednie doświadczenie do wykonywanych zadań. Powinni stale się kształcić, by doskonalić swoją wiedzę, bo właśnie nią służą mieszkańcom, którzy opłacają ich pracę.
 

Działalność organów samorządu terytorialnego jest jawna. Ograniczenia jawności mogą wynikać wyłącznie z obowiązujących ustaw. Jawność działania obejmuje w szczególności prawo obywateli do uzyskiwania informacji, wstępu na sesje rad i posiedzenia komisji, a także dostępu do dokumentów, wynikających z wykonywania zadań publicznych, w tym protokołów z posiedzeń rad i komisji. Zasady dostępu do dokumentów i korzystania z nich określa statut  danej rady.

W przypadkach przewidzianych ustawą oraz w innych sprawach ważnych dla powiatu mogą być przeprowadzane na jego terytorium konsultacje z mieszkańcami. Zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami określają odpowiednie uchwały rad.
 

Odpowiednie ustawy określają nie tylko uprawnienia i odpowiedzialność władz, ale także regulują to, czego władzom lokalnym robić nie wolno. Przepisy te mają na celu zapobieganie konfliktom interesów i skutecznie ograniczają kierowanie się w służbie publicznej chęcią osiągnięcia zysku.

Czego nie może robić radny?

• Radny nie może być zatrudniony w urzędzie jednostki samorządu terytorialnego, w której uzyskał mandat. Nie może on również pełnić funkcji kierownika (ani zastępcy kierownika) jednostki podległej urzędowi .
• Radny nie może podejmować dodatkowych zajęć ani otrzymywać darowizn, których przyjęcie może podważyć zaufanie wyborców do wykonywania mandatu.
• Radny nie może powoływać się na swój mandat w związku z podjętymi dodatkowymi zajęciami bądź prowadzoną działalnością gospodarczą.
• Radny nie może prowadzić działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia jednostki samorządu terytorialnego, w której uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.
• Radni i ich małżonkowie nie mogą być członkami władz spółek handlowych, w których lub samorząd ma udziały. Wybór lub powołanie tych osób na takie funkcje są z mocy prawa nieważne.
• Radny nie może posiadać więcej niż 10% akcji lub udziałów w spółkach prawa handlowego, w których samorząd ma udziały (np. miejskich zakładów energetycznych czy wodociągowych).
• Radny nie może brać udziału w głosowaniu w radzie ani w komisji, jeżeli głosowanie dotyczy jego interesu prawnego.
• Funkcji radnego nie można łączyć z mandatem posła lub senatora, wykonywaniem funkcji wojewody lub wicewojewody, członkostwem w organie innej jednostki samorządu terytorialnego.

Radny utrzymuje stałą więź z mieszkańcami oraz ich organizacjami, a w szczególności przyjmuje zgłaszane przez mieszkańców postulaty i przedstawia je organom samorządu terytorialnego do rozpatrzenia. Radny nie jest jednak związany instrukcjami wyborców tzn. np. nie musi podejmować wszystkich spraw, z którymi wyborcy się do niego zgłaszają.

Radny musi wyznaczyć termin spotkań z mieszkańcami swojego okręgu. Informacja o czasie i miejscu spotkań powinna znaleźć się w siedzibie rady oraz na stronach właściwego Biuletynu Informacji Publicznej (www.bip.gov.pl ).
 

Oświadczenie majątkowe. Radni są obowiązani do złożenia oświadczenia o swoim stanie majątkowym. Oświadczenie majątkowe dotyczy ich majątku odrębnego oraz majątku objętego małżeńską wspólnotą majątkową. Oświadczenie majątkowe zawiera informacje o:

• zasobach pieniężnych, nieruchomościach, udziałach i akcjach w spółkach handlowych oraz o nabyciu od Skarbu Państwa lub jakiejkolwiek instytucji należącej do państwa mienia, które podlegało zbyciu w drodze przetargu, a także dane o prowadzeniu działalności gospodarczej oraz dotyczące zajmowania stanowisk w spółkach handlowych, 
• wysokości dochodów, osiąganych z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej 
• mieniu ruchomym o wartości powyżej 10 000 złotych, 
• zobowiązaniach pieniężnych o wartości powyżej 10 000 złotych, w tym zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz warunkach, na jakich zostały udzielone.

Osoba, składająca oświadczenie majątkowe, określa w nim przynależność poszczególnych składników majątkowych, dochodów i zobowiązań do majątku odrębnego lub do majątku objętego małżeńską wspólnotą majątkową. Oświadczenie majątkowe wraz z kopią swojego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym (PIT) za rok poprzedni i jego korektą radny składa w dwóch egzemplarzach przewodniczącemu rady.

Radny składa pierwsze oświadczenie majątkowe w terminie 30 dni od dnia złożenia ślubowania. Do pierwszego oświadczenia majątkowego radny jest obowiązany dołączyć informację o sposobie i terminie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia jednostki samorządu terytorialnego, w której uzyskał mandat, jeżeli taką działalność prowadził przed dniem wyboru. Kolejne oświadczenia majątkowe są składane przez radnego co roku do dnia 30 kwietnia, według stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedniego, oraz na 2 miesiące przed upływem kadencji.

Informacje, zawarte w oświadczeniu majątkowym są jawne, z wyłączeniem informacji o adresie zamieszkania składającego oświadczenie oraz o miejscu położenia wymienionych w oświadczeniu nieruchomości. Przewodniczący rady przekazuje marszałkowi województwa kopie oświadczeń majątkowych, które mu złożono. Jawne informacje, zawarte w oświadczeniach majątkowych są udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej (www.bip.gov.pl).

Oświadczenie o prowadzonej działalności gospodarczej. Radny jest obowiązany do złożenia oświadczenia o działalności gospodarczej, prowadzonej przez jego małżonka, rodziców, dziadków, dzieci, wnuki oraz rodzeństwo, jeżeli działalność ta wykonywana jest na terenie jednostki samorządu terytorialnego, w której osoba obowiązana do złożenia oświadczenia pełni funkcję lub jest zatrudniona. Obowiązany jest on również do złożenia oświadczenia o umowach cywilnoprawnych, zawartych przez jego małżonka, rodziców, dziadków, dzieci, wnuki oraz rodzeństwo, jeżeli umowy te zawarte zostały z organami samorządu terytorialnego lub ich jednostkami organizacyjnymi lub samorządowymi osobami prawnymi i nie dotyczą stosunków prawnych, wynikających z korzystania z powszechnie dostępnych usług lub stosunków prawnych powstałych na warunkach powszechnie obowiązujących.

Radny, którego małżonek, rodzic, dziadek, dzieci, wnuki lub rodzeństwo, w okresie pełnienia funkcji lub zatrudnienia tej osoby zostali zatrudnieni w jednostce organizacyjnej jednostki samorządu terytorialnego, związku jednostek samorządu terytorialnego albo rozpoczęli pracę w spółkach handlowych, w których co najmniej 50% udziałów lub akcji posiadają jednostki samorządu terytorialnego, jest obowiązany do pisemnego poinformowania o tym fakcie osoby, której składa oświadczenie majątkowe.

Oświadczenia składane są w ciągu 30 dni od dnia wyboru, powołania lub zatrudnienia, a w przypadku podjęcia działalności gospodarczej albo zawarcia umowy w trakcie pełnienia funkcji lub w czasie zatrudnienia - w terminie 30 dni od dnia zaistnienia przyczyny złożenia oświadczenia.

Oświadczenia zostają opublikowane na właściwej stronie Biuletynu Informacji Publicznej (www.bip.gov.pl)


 

W wyborach samorządowych wybieramy przedstawicieli do rad gmin, powiatów i województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Wybory są powszechne, równe, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym co cztery lata (tyle trwa kadencja samorządowa). Jednocześnie wybieramy wszystkie władze, czyli: wójta, burmistrza lub prezydenta, radnych do rady gminy, radnych do rady powiatu oraz radnych do rady województwa.

Wójt, burmistrz lub prezydent stanowi jednoosobowy zarząd gminy. Wójta wybieramy w gminach wiejskich, burmistrza – w gminach miejsko-wiejskich bądź mniejszych miastach i prezydenta – w większych i dużych miastach. Wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast wybierani są na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. „O bezpośrednim  wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta”.

Radni wybierani są na podstawie ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. "Ordynacja  wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw".

Rady powiatu oraz sejmiki województw same wybierają swoje zarządy. Składają się one z kilku członków. Przewodniczący zarządu powiatu nazywa się starostą. Przewodniczący zarządu województwa nazywa się marszałkiem.
 

Czynne prawo wyborcze oznacza możliwość wybierania przedstawicieli poprzez głosowanie. Prawo wybierania ma każdy obywatel Polski i Unii Europejskiej, który w dniu głosowania kończy 18 lat i stale mieszka na obszarze działania danej rady. Głosować można osobiście lub przez pełnomocnika .

Prawa do głosowania nie ma osoba pozbawiona praw publicznych prawomocnym wyrokiem sądu, pozbawiona praw wyborczych orzeczeniem Trybunału Stanu, ubezwłasnowolniona prawomocnym orzeczeniem sądowym. Prawo do głosowania nie przysługuje także tym obywatelom Unii Europejskiej, których pozbawiono prawa wybierania w kraju, którego są obywatelami. Osoby, którym przysługuje prawo głosowania są wpisywane do spisu wyborców. Każda osoba może być wpisana tylko raz. Spis jest dostępny w urzędzie gminy. Tam też można składać reklamacje na nieprawidłowości zawarte w spisie.

Bierne prawo wyborcze oznacza możliwość kandydowania i bycia wybranym na przedstawiciela. Prawo wybieralności przysługuje każdemu, kto posiada prawo wybierania do danej rady. Kandydat na radnego najpóźniej w dniu wyborów musi mieć skończone 18 lat, a na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta – 25 lat.

Prawa wybieralności nie mają osoby, które były karane za umyślne przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, wobec których postępowanie karne w takiej sprawie zostało warunkowo umorzone, a także osoby, które prawomocnym wyrokiem sądu utraciły prawo wybieralności. Prawa wybieralności nie mają obywatele Unii Europejskiej niebędący obywatelami polskimi, którzy są pozbawieni prawa wybieralności w swoim państwie.
 

Sprawdź na stronach akcji "Masz głos masz wybór"

Zgodnie z ordynacją  wyborczą, wybory zarządzane są przez Premiera RP nie później niż 30 dni przed upływem kadencji rad.  Data wyborów wyznaczana jest na dzień wolny od pracy, nie później niż 60 dni od daty zakończenia kadencji. W bieżącym roku, termin wyborów wyznaczony został na niedzielę, 21 listopada.

Nadzór nad wyborami sprawuje Państwowa Komisja Wyborcza (PKW). Wybory przeprowadzane są przez obwodowe komisje wyborcze, których głównym zadaniem jest prawidłowa organizacja głosowania oraz terytorialne komisje wyborcze (wojewódzkie, powiatowe i gminne), które zajmują się m.in. rejestrowaniem kandydatów oraz zbieraniem wyników wyborów z komisji obwodowych i przekazywaniem ich komisarzom wyborczym z ramienia PKW.

Obwody do głosowania są stałe dla obszaru gmin. Podział na obwody wykonuje rada gminy na wniosek wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Odrębne, czyli dodatkowe, obwody do głosowania mogą powstać na terenie szpitali, w zakładach pomocy społecznej, w zakładach karnych, aresztach śledczych, jeśli w dniu wyborów będzie w nich przebywać co najmniej 15 wyborców objętych rejestrem wyborców w gminie, na terenie której położona jest dana instytucja. Numery i granice obwodów do głosowania są podawane 21 dni przed dniem wyborów za pośrednictwem obwieszczeń, których wydanie jest obowiązkiem wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.

Dostępności lokali osobom niepełnosprawnym zapewnia wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Wyborcy niepełnosprawni, na wniosek złożony w urzędzie najpóźniej 5 dni przed dniem wyborów, są dopisywane do spisu wyborców w wybranym obwodzie głosowania mieszczącym się na terenie gminy, w której stale zamieszkują. Dzięki temu mogą głosować w obwodowej komisji, której lokal jest przystosowany do obsługi osób niepełnosprawnych. We wniosku należy podać: imiona, nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL oraz adres zamieszkania. Tutaj sprawdzisz przystosowanie lokalu do potrzeb osób niepełnosprawnych.

Oddawanie głosu następuje w lokalu obwodowej komisji wyborczej (lokalu wyborczym). Pokazujemy dowód potwierdzający tożsamość (np. dowód osobisty, prawo jazdy, paszport). Po jego okazaniu otrzymujemy kartę do głosowania, co potwierdzamy własnoręcznym podpisem w odpowiedniej rubryce spisu. Komisja wydaje kartę go głosowania opatrzoną pieczęcią. Głosujemy w sposób zapewniający tajność. Kartę wyborczą wrzucamy do urny do głosowania. Godziny głosowania: 8 – 22 bez przerwy. 
 

Głosowanie przez pełnomocnika jest możliwe po złożeniu odpowiedniego wniosku do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta najpóźniej 10 dni przed wyborami. Pełnomocnikiem może zostać tylko osoba wpisana do rejestru wyborców w tej samej gminie, co udzielający pełnomocnictwa. Można być pełnomocnikiem tylko jednej osoby. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy pełnomocnik reprezentuje dwie osoby, w tym jedną z nim spokrewnioną (rodzice, dzieci, dziadkowie, małżonkowie, rodzeństwo). We wniosku zamieszczamy: imiona i nazwisko, imię ojca, datę urodzenia, numer PESEL, adres zamieszkania wyborcy oraz pełnomocnika, oznaczenie wyborów, których dotyczy pełnomocnictwo. Do wniosku należy załączyć kopię aktu orzeczenia o niepełnosprawności oraz pisemną zgodę osoby, która ma zostać pełnomocnikiem. W przypadku osób, które będą głosować przez pełnomocnika z racji wieku, orzeczenie nie jest konieczne.

Pełnomocnictwo wygasa w momencie śmierci wyborcy udzielającego pełnomocnictwo lub wcześniejszego zagłosowania przez tę osobę. Pełnomocnictwo można cofnąć poprzez złożenie stosownego oświadczenia najpóźniej 2 dni przed wyborami lub w dniu wyborów poprzez doręczenie takiego oświadczenia właściwej obwodowej komisji wyborczej w dniu głosowania.